Steenbakkerij Het Kerkveldfiche SB00006  


Steenbakkerij Het Kerkveld - 1939


Naam
Steenbakkerij Het Kerkveld (steenbakkerij van de mijn van Eisden)


Type
Steenbakkerij


Ligging
Toponiem: Het Kerkveld, Rachels
Adres: Rachels, Lanklaar (Dilsen-Stokkem)
Kadasterperceel: -
Coördinaten: 51,0006; 5,71776


Periode
1909 - <1939?


Eigenaar
Maatschappij Limburg-Maas (Steenkoolmijn Eisden)


Toestand
Gesloopt/verdwenen.


Beschrijving/informatie/geschiedenis

Op deze lokatie, 'Het Kerkveld', was volgens verschillende bronnen een steenbakkerij gevestigd waar tijdens de beginjaren van de Steenkoolmijn van Eisden de bakstenen werden gebakken die nodig waren voor de verschillende gebouwen van de mijn en voor de huizen en villa's in de tuinwijk. Bij de lokale bevolking was de plek bekend als 'het Brikkenveldje' of het 'Kerkveldje'.

Het stuk grond van zo'n 7 ha werd rond 1909 gekocht door de 'Maatschappij Limburg-Maas' voor 100000 frank. In juni 1909 richtte deze maatschappij een aanvraag aan het gemeentebestuur om "aldaar een bestendige brikkenbakkerij te mogen inrichten". Na enige tijd kwam de toelating er er werden drie 'hutten' gebouwd voor de brikkenbakkers.

Vlak voor de Eerste Wereldoorlog werkte er onder ander de familie Tommissen-Schoonen uit Vucht, een gezin met negen kinderen waarvan de jongste werd geboren 'in de hut'.

Eerst was het lang onduidelijk of dit enkel een tijdelijke steenbakkerij was geweest. Maar een kleine aankondiging in Het Belang van Limburg van februari 1913 voor "bekwame metsers op de hoogte van het bouwen van ringovens" maakt het heel erg waarschijnlijk dat er in opdracht van de 'Maatschappij Limburg-Maas' een ringoven werd gebouwd! Dat laat ook veronderstellen dat deze steenbakkerij heel wat jaren actief is geweest.

Blijkbaar bestond er zelfs een smalspoorverbinding tussen de steenbakkerij op het Kerkveldje en de cité van Eisden. Op die manier werden de stenen aangevoerd die nodig waren voor het bouwen van de tuinwijk. Op een oude prentkaart is een stukje van dit spoor zichtbaar.

De 'briqueterie' staat ook nog vermeld op de militaire kaart van 1939, maar misschien is ze op dat moment niet meer actief. Op deze lokatie is er in die jaren dus een permanente ontginning van leem en blijkbaar ook van zand. Zo onstaat beetje bij beetje het zgn. 'Greven Meer', dat van oorsprong dus niet (alleen) door de latere mijnverzakking is ontstaan.

Net als de andere steen- en pannenbakkerijen in de Maasvallei maakte deze steenbakkerij gebruik van alluviale klei of leem, dit wil zeggen klei die lang geleden tijdens de ijstijden (Weischel-glaciaal, 116000 tot ongeveer 11000 jaar geleden) door de Maas werd afgezet.

De 'Maatschappij Limburg-Maas' of de 'Société Anonyme des Charbonnages Limbourg-Meuse' werd 22 juni 1907 opgericht en was de concessiehouder en uitbater van de steenkoolmijn van Eisden. De eerste activiteiten voor de mijn van Eisden startten dus reeds voor de Eerste Wereldoorlog, maar het zou tot 1921 duren eer de eerste schacht voltooid was. Pas op 7 september 1922 werden de eerste steenkolen opgehaald.

Allicht werden op elke mijnsite in de beginjaren tijdelijk bakstenen gebakken om al de nodige gebouwen te kunnen bouwen. Tenminste als die mogelijkheid er was. De mijn van Winterslag was de enige Kempense koolmijn die na de start van de mijn nog een volwaardige en permanente steenbakkerij oprichtte. In de steenbakkerij van de mijn van Winterslag werd geen klei of leem, maar 'mijnsteen' (schalie) gebruikt. Dat was uniek. De stenen werden overigens ook niet of nauwelijke voor de mijngebouwen zelf gebruikt. De steenbakkerij van de mijn van Winterslag was actief van 1923 tot 1964.
In alle Limburgse mijnen werden voor de versterking van de schachten en gangen volop betonblokken geproduceerd.


Meer foto's









Bronnen
- Koolputterserfgoed, Bert Van Doorslaer, provinciebestuur Limburg, 2002
- Inventaris Onroerend Erfgoed, Koolmijn Eisden
- Informatie Frans Medaer
- 'Van Lankerse brikken, pannen en plevuzen', F. Meijers, 'Lanklaar, het dorp waarin we leven', 2, Geschiedkundige Kring 'De Vreedsel', Lanklaar